Iha era dijitál ohin loron, ita hetan informasaun husi plataforma oioin hanesan televizaun, rádiu, jornál, sosiál media, website, etc. Maibé, dala hira ona mak ita reflekte no husu ba ita-nia an:
Informasaun ne’e loos ka lae? Sé mak kria? Mensajen saida maka ita hetan husi informasaun nee, no tanbasá?
Iha ne'e maka, Kritikal Media Literasia sai esensiál.
Saida Mak Kritikal Media Literasia? Kritikal Media Literasia mak kapasidade atu, lee, kompreende, analiza, husu pergunta, no kritika informasaun ne’ebé mai husi plataforma hanesan rádio, televizaun, jornál, sosiál media, etc.
Objetivu prinsipal mak atu ajuda ita la’ós de’it simu informasaun ka influensia ho fácil ba informasaun refere,
maibé husu pergunta, buka evidénsia, no kompreende perspetiva oin-oin. Ema ne’ebé iha konesimentu kona ba Kritikal Media Literasia bele deteta/hatene informasaun nebe falsu/lalos
no manipulativa, hanoin ho autonomia, no uza mídia ho responsabilidade.
Iha mundu globalizadu no digital ohin loron, Kritikal Media Literasia importante tebes ba edukasaun atu
prepara estudante sira sai leitor kritiku no sidadaun digital ne’ebé responsavel.
Tanba saida maka Critical media literasia Importante?
Kritikal media literasia importante tanba ajuda ita kompriende, no analiza informasaun ne'ebé ita simu husi mídias digitais. Iha mundu ohin loron, informasaun falsu ou fake news no propaganda sira sai komun iha redes sociais hanesan Facebook, TikTok, WhatsApp, etc. Tanba ne’e, ita presiza hatene oinsa atu identifika informasaun ne'ebé ita haree no rona loron-loron. Mídia iha influénsia maka'as ba ita-nia hanoin, fiar, no hahalok sira. Critical media literasia fó ita kapasidade atu husu pergunta kritiku hanesan: Se mak hakerek informasaun ne'e? Informasaun nee loos ka lae? Oinsa informasaun ne’e bele afeta ita-nia hanoin? Kompeténsia ida ne’e importante tanba bele prevene manipulasaun, aumenta pensamentu kritiku, no ajuda ita sai cidadaun ne’ebé responsável iha espasu online.
Prevene manipulasau - Manipulasaun akontese bainhira ema ruma koko atu kontrola saida maka ita hanoin ka fó informasaun ne'ebé laloos, bainhira ita iha kritikal media literasia, ita bele nota bainhira ema ruma koko atu lohi ka bosok ita. Kritikal media literasia ajuda ita atu proteje ita-nia an hosi ema ne'ebé bosok ka uza ita.
Aumenta pensamentu kritiku - Hanoin krítiku signifika la'ós de'it simu informasaun no fiar kedas, maibé presija hanoin no analiza. Hanoin no analiza bazeia ba perguntas sira hanesan, Infomasaun ida-ne'e loos ka lae? Tanbasá sira hatete ida-ne'e? Ida-neʼe ajuda ita atu komprende, no halo desizaun bazeia ba faktu sira, laʼós bazeia ba lia-bosok ka emosaun.
Sai cidadaun ne’ebé responsável iha espasu online - Signifika uza internet no mídia sosiál ho maneira ne’ebé di’ak, fahe informasaun neʼebé loos, respeitu ema seluk, no la habelar rumores ka fake news sira. Literasia mídia krítiku hanorin ita atu verifika faktu sira molok fahe no atu hanoin kona-ba oinsá ka saida maka ita publika nee bele afeta ema seluk.
La ho literasia mídia ne'ebé krítiku, ema bele simu ho fasil informasaun ne'ebé laloos, monu ba notísia falsu, ka hetan manipulasaun hosi mensajen sira ne'ebé iha tendénsia. Hobbs (2010) esplika katak literasia mídia krítiku ajuda estudante sira "lee" mundu, la'ós de'it livru manuál sira. Entaun, se ita hakarak sai parte hosi jerasaun ne’ebé kritiku no konsiente, ita presiza dezenvolve KML, hodi bele enfrenta desafiu iha era dijitál.
Let’s not just consume media. Let’s understand it, question it, and use it wisely.
Hobbs, R. (2010). Digital and media literacy: A plan of action. Aspen Institute.



